Διανύοντας τον μήνα Ιανουάριο, τον βλέπουμε κατάμεστο από εορτές μεγάλων Αγίων που έλαμψαν μέσα από την αγγελομίμητη Μοναχική Πολιτεία. Χαρακτηριστικά, αναφέρονται οι: Βασιλείος ο Μέγας, Γρηγόριος ο Θεολόγος, Ιωάννης ο Χρυσόστομος, Αθανάσιος, Κύριλλος, Συγκλητική, Μακάριος, Θεοδόσιος ο Κοινοβιάρχης και, φυσικά, οι εκ των ελαχίστων «Καθηγητών της Ερήμου», Ευθύμιος και Αντώνιος ο Μέγας. Αλλά και αυτός ακόμη ο ηγήτορας του δεκάτου αγγελικού τάγματος, το οποίο θα συγκροτήσουν οι Άγιοι Μοναχοί και Μοναχές, ο Ιωάννης ο Πρόδρομος, κατά τον Ιανουάριο τιμάται λαμπρώς.
Με αφορμή όλες αυτές τις άγιες μορφές που καυχωμένη μας παραθέτει ως παραδείγματα προς μίμηση η Εκκλησία μας, επιθυμώ να εκφράσω ορισμένες σκέψεις περί του Μοναχισμού.
Αρχικά, ο κόσμος που βρίσκεται σε παντελή άγνοια ή ακόμη και σε προκατάληψη, θεωρεί ότι ο Μοναχισμός είναι ανώφελη σπατάλη μίας ζωής, ότι για να πάει κάποιος για Μοναχός πρέπει να είναι απογοητευμένος από την ζωή ή ότι το Μοναστήρι είναι σκλαβιά. Σε όλους αυτούς οι οποίοι εκφράζουν γνώμη δίχως να έχουν γνώση (γεγονός που τους καθιστά ασόφους) απαντά ο σοφός Σολομών:
«Ἔδοξαν (οἱ Δίκαιοι) ἐν ὀφθαλμοῖς ἀφρόνων τεθνάναι, καὶ ἐλογίσθη κάκωσις ἡ ἔξοδος αὐτῶν, καὶ ἡ ἀφ᾿ ἡμῶν πορεία σύντριμμα· οἱ δὲ εἰσιν ἐν εἰρήνῃ».
Έτσι και στην περίπτωση που μας αφορά: αφιερώνεται κάποιος στον Θεό και σπεύδουν πολλοί να πουν «τι κρίμα» ή «το καημένο το παιδί», ενώ στην πραγματικότητα ο Μοναχός είναι ειρηνικός και χαρούμενος, διότι, πρώτον, εκτελεί την επιθυμία της καρδιάς του και, δεύτερον, γνωρίζει ότι η αφιέρωση στον Θεό είναι ό,τι υψηλότερο μπορεί να επιλέξει ο άνθρωπος.
Σε αντίθεση με χαρακτηρισμούς του τύπου: «δουλεία, σκλαβιά», ο Μοναχισμός αποτελεί την τέλεια οδό προς την ελευθερία της ψυχής, δεδομένου ότι ο Μοναχός καλείται, μέσα από την υπακοή στον πνευματικά προϊστάμενό του, να αποτινάξει το θέλημά του και να διώξει τον εγωισμό του. Αυτή είναι η αληθινή ελευθερία! Δεν είναι ελευθερία για τον άνθρωπο το να μπορεί να κάνει ό,τι θέλει, διότι αν κάποτε οι περιστάσεις απαγορεύσουν να εφαρμόσει την επιθυμία του, τότε θα βγάλει έξω τον χειρότερό του εαυτό: ή θα γίνει επιθετικός, ή θα πέσει σε κατάθλιψη.
Ο Μοναχισμός είναι μία πνευματική παλαίστρα, όπου στην αρχή δέχεται τον άνθρωπο πνευματικά αδύναμο και τον γυμνάζει, ώστε να μπορεί να παλεύει με τις δυνάμεις του κακού και τα πάθη του και να βγαίνει νικητής, λαμβάνοντας τον αμάραντο στέφανο από τον Ίδιο τον Θεό.
Ο Μοναχισμός είναι ένα εξαίρετο πανεπιστήμιο. Πανεπιστήμιο, βέβαια και για τις υλικές τέχνες πολλές φορές, αλλά κυρίως πανεπιστήμιο αγιότητας. Όπως κάποιος νέος φοιτητής μπαίνει σε ένα κοσμικό πανεπιστήμιο και μέσα από την κατάλληλη καθοδήγηση και τον προσωπικό του μόχθο καταφέρνει να λάβει το πτυχίο και να γίνει επιστήμονας, έτσι και όταν κάποιος μπαίνει στο Μοναστήρι, μέσα από την καθοδήγηση του Ηγουμένου (ή της Ηγουμένης, αν πρόκειται για γυναίκες) αλλά και μέσα από τον προσωπικό του αγώνα και το έλεος του Θεού, κατορθώνει να πλημμυρίσει με το Φως της αγιότητας.
Βεβαίως, όλα αυτά για να επιτευχθούν απαιτείται από τον Μοναχό κόπος, αυταπάρνηση και πρωτίστως, υπακοή. Χωρίς αγώνα δεν κατακτώνται τα στεφάνια. Εάν κάποιος Μοναχός, ή ακόμη και λαϊκός λάβει εντολή από τον πνευματικό του (ο οποίος, βεβαίως, επίσης υπακούει στον δικό του πνευματικά προϊστάμενο), αλλά αυτή η εντολή δεν του αρέσει, με αποτέλεσμα να μην την εφαρμόσει και να κυνηγήσει το δικό του θέλημα, τότε, προφανώς, η Χάρις του Θεού δεν συνεργεί και ο Μοναχός δεν καταφέρνει ποτέ να φθάσει στην ελευθερία, την πνευματική δύναμη και την αγιότητα.
Όλα τα ανωτέρω δεν αποτελούν, ασφαλώς, αποκύημα φαντασίας, αλλά απλή κατάθεση της εμπειρίας των Οσίων, όπως την διδασκόμαστε από τα συναξάριά τους.
Χαρακτηριστικό είναι το παράδειγμα του Μεγάλου και Θεοφόρου Πατρός Αντωνίου. Δίχως να έχει βγάλει πανεπιστήμια, δίχως να έχει αφήσει συγγράμματα, δίχως να κηρύττει ωραίους λόγους, με μόνο το βίωμα της Αγγελικής Πολιτείας είχε φθάσει σε τέτοιο επίπεδο αγιότητας, ώστε να εκπέμπει ένα υπέρλαμπρο πνευματικό φως και να μαγνητίζει πλήθη ψυχών. Και μόνο που τον έβλεπαν οι κοσμικοί να περπατάει, δίχως καν να φαίνεται το πρόσωπό του από το κουκούλι που φορούσε, καταθέλγονταν από την αγιότητά του και έσπευδαν να τον ακολουθήσουν, αφήνοντας πίσω τους τα μάταια και φθαρτά του κόσμου. Έτσι, ο Άγιος ερήμωσε τις πόλεις και γέμισε την έρημο με ψυχές αφιερωμένες στον Θεό, εξασφαλίζοντας επάξια τον επιτυχή προσδιορισμό: «πολιστής της ερήμου». Και βέβαια, όταν οι εκατοντάδες ψυχές τέθηκαν υπό την πνευματική του επιστασία, ο Άγιος για ένα πράγμα φρόντισε, με κάθε θυσία και με κάθε κόστος (ακόμη και αν ίσως κάποιοι τον θεωρούσαν «αυστηρό», όπως συμβαίνει με όσους επιθυμούν την ευταξία και την πρόοδο): να καθαρίσει τις ψυχές από την αμαρτία, να τις βοηθήσει να κατακτήσουν την αγιότητα και να τις οδηγήσει σώες εις χείρας του Ζώντος Θεού, στην Θριαμβέυουσα Εκκλησία.
Εκτός αυτού, τα Μοναστήρια είναι τα πνευμόνια της κοινωνίας, με την έννοια ότι προσφέρει πνευματικό οξυγόνο στους πιστούς που έξω στον κόσμο πολλές φορές αισθάνονται ότι «πνίγονται» από τα βάρη, τα άγχη και την αμαρτία. Στα Μοναστήρια έχουν την δυνατότητα να λάβουν ψυχικά αποθέματα για να συνεχίσουν τον αγώνα της ζωής: προσκυνούν θαυματουργές εικόνες, ιερά λείψανα και κειμήλια, αισθάνονται πιο κοντά στον Θεό, λαμβάνουν συμβουλές, παρηγοριά και στήριξη από τους Μοναχούς και τις Μοναχές, αλλά ακόμη και υλικά στηρίζονται σε πολλές περιπτώσεις. Για όλους αυτούς τους λόγους πρέπει ο κόσμος να ξυπνήσει και να αναβιώσει την συνήθεια που παλαιότερα είχαν οι χριστιανοί: να επισκέπτεται τα Μοναστήρια για να ορθοποδήσει και να λάβει Φως, διότι όπως λέει ο Άγιος Ιωάννης της Κλίμακος: Φως των Αγγέλων ο Θεός, Φως των Μοναχών οι Άγγελοι και Φως των λαϊκών οι Μοναχοί.
Αν τώρα η κοινωνία μας βρίσκεται σε τραγική κατάσταση, ας φαντασθούμε σε τι κατάσταση θα βρεθεί εάν ποτέ εκλείψει ο Μοναχισμός.
Στώμεν καλώς!
† ὁ Ἀττικῆς καὶ Βοιωτίας Χρυσόστομος
